Trądzik różowaty (rosacea) to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry twarzy, której przebieg może zmieniać się w czasie. U części pacjentów dominują okresowe zaczerwienienia i nadreaktywność naczyń, u innych większym problemem stają się grudki, krosty lub utrwalony rumień.

Objawy najczęściej obejmują policzki, nos, brodę i środkową część czoła. Chorobie mogą towarzyszyć pieczenie skóry, uczucie gorąca, nadwrażliwość na kosmetyki oraz okresowe zaostrzenia wywoływane przez czynniki środowiskowe. U części pacjentów zmiany wpływają również na komfort psychiczny i codzienne funkcjonowanie.

W praktyce dermatologicznej postępowanie dobiera się indywidualnie – zależnie od dominującego obrazu klinicznego, nasilenia objawów oraz ich wpływu na codzienne życie pacjenta. Obejmuje ono pielęgnację skóry, leczenie miejscowe, terapię ogólną oraz metody wspomagające.

Kogo dotyczy trądzik różowaty?

Szacuje się, że trądzik różowaty może dotyczyć od kilku do kilkunastu procent populacji, częściej osób z jasnym fototypem skóry. Choroba rozwija się zwykle u dorosłych, najczęściej po 30. roku życia, a objawy osiągają największe nasilenie między 40. a 50. rokiem życia.

Chorobę częściej rozpoznaje się u kobiet, choć w przeglądzie systematycznym częstość u obu płci była zbliżona. U mężczyzn częściej obserwuje się postacie przerostowe, w tym przerost nosa (rhinophyma).

Dlaczego trądzik różowaty ma charakter nawrotowy?

Mechanizm rozwoju rosacea jest wieloczynnikowy i nadal pozostaje przedmiotem badań. Znaczenie przypisuje się m.in.:

• nadreaktywności i zaburzeniom regulacji naczyń krwionośnych,

• nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej skóry,

• czynnikom genetycznym,

• wpływowi mikroorganizmów obecnych na skórze,

• czynnikom środowiskowym.

Do najczęściej opisywanych czynników wywołujących zaostrzenia należą:

• promieniowanie UV,

• przewlekły stres,

• wysoka temperatura i gwałtowne zmiany temperatury,

• alkohol,

• gorące i pikantne potrawy,

• intensywny wysiłek fizyczny,

• drażniąca pielęgnacja skóry.

Coraz częściej analizuje się również zależność pomiędzy mikrobiotą jelitową a chorobami zapalnymi skóry. W części publikacji opisywano współwystępowanie trądziku różowatego z zaburzeniami osi jelitowo-skórnej, w tym SIBO, zaburzeniami mikrobioty lub chorobami zapalnymi przewodu pokarmowego.

Znaczenie może mieć także zwiększona obecność nużeńca ludzkiego (Demodex folliculorum), który u niektórych pacjentów może uczestniczyć w nasilaniu reakcji zapalnej skóry.

Jak mogą wyglądać objawy trądziku różowatego?

Przebieg choroby bywa bardzo zróżnicowany. We wcześniejszych etapach dominują napadowe zaczerwienienie i uczucie gorąca skóry. Z czasem rumień może się utrwalać i współistnieć z widocznymi naczyniami krwionośnymi (teleangiektazjami).

U części osób rozwijają się dodatkowo:

• grudki i krosty,

• obrzęk i pogrubienie skóry,

• uczucie pieczenia,

• zwiększona reaktywność skóry,

• okresowe zaostrzenia rumienia.

W bardziej nasilonych przypadkach może dochodzić do zmian przerostowych, szczególnie w okolicy nosa.

Objawy oczne

Niektórym pacjentom towarzyszą również objawy ze strony oczu i powiek, takie jak:

• łzawienie,

• światłowstręt,

• pieczenie powiek,

• przewlekłe podrażnienie spojówek,

• uczucie suchości oczu.

Takie dolegliwości wymagają konsultacji okulistycznej, ponieważ trądzik różowaty oczny w cięższych postaciach może obejmować rogówkę.

Więcej o tej postaci choroby przeczytasz we wpisie: Trądzik różowaty oczny – objawy, diagnostyka i leczenie.

Rozpoznanie i diagnostyka

Rozpoznanie najczęściej ustala się na podstawie obrazu klinicznego oraz charakterystycznej lokalizacji zmian. Pod uwagę bierze się m.in.:

• utrwalony rumień środkowej części twarzy,

• teleangiektazje,

• zmiany grudkowo-krostkowe,

• objawy nadreaktywności skóry,

• obecność zmian przerostowych lub objawów ocznych.

W części przypadków konieczne jest różnicowanie z innymi dermatozami zapalnymi, takimi jak:

• trądzik pospolity,

• łojotokowe zapalenie skóry,

• kontaktowe zapalenie skóry,

• toczeń rumieniowaty,

• sarkoidoza,

• trądzik posteroidowy.

Znaczenie ma nie tylko wygląd zmian, ale także ich lokalizacja, przebieg oraz obecność objawów nadreaktywności skóry. O innych przyczynach zaczerwienienia twarzy piszemy w artykule „Rumień na twarzy – jakie są jego przyczyny i jak go leczyć?”.

Znaczenie codziennej pielęgnacji i fotoprotekcji

Niezależnie od nasilenia objawów podstawowym elementem postępowania pozostaje odpowiednia pielęgnacja skóry. W praktyce zaleca się przede wszystkim:

• regularną fotoprotekcję,

• ograniczanie czynników nasilających rumień,

• unikanie drażniących kosmetyków,

• odbudowę bariery hydrolipidowej skóry,

• ostrożne wprowadzanie nowych preparatów pielęgnacyjnych.

U części pacjentów sama modyfikacja pielęgnacji i eliminacja czynników wyzwalających może zmniejszyć częstość zaostrzeń. O wyborze ochrony przeciwsłonecznej piszemy w artykule „Jaki krem z filtrem wybrać? Co to jest SPF?”.

Leczenie miejscowe

Preparaty stosowane na skórę często stanowią pierwszy etap terapii, szczególnie w łagodniejszych postaciach choroby. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zalecić m.in.:

• metronidazol,

• kwas azelainowy,

• iwermektynę.

W wybranych przypadkach stosowane bywają także retinoidy miejscowe, inhibitory kalcyneuryny lub inne preparaty zmniejszające stan zapalny. Po uzyskaniu poprawy część pacjentów wymaga leczenia podtrzymującego, którego celem jest ograniczenie nawrotów.

Trwają także badania nad nowymi formami leków stosowanych na skórę, m.in. z nośnikami lipidowymi, liposomami i mikrokapsułkami. Mają one poprawiać przenikanie substancji czynnej i zmniejszać podrażnienie skóry. W części krajów zarejestrowano już piankę z minocykliną oraz krem z mikrokapsułkowanym nadtlenkiem benzoilu, inne preparaty pozostają na etapie badań.

Kiedy rozważa się leczenie ogólne?

Terapia systemowa bywa rozważana przede wszystkim wtedy, gdy:

• zmiany zapalne są nasilone lub rozległe,

• leczenie miejscowe okazuje się niewystarczające,

• rumień i grudki utrzymują się przewlekle,

• objawy znacząco wpływają na komfort życia,

• dochodzi do częstych nawrotów choroby.

Dobór leczenia zależy od dominującej postaci choroby, współistniejących schorzeń, przeciwwskazań oraz indywidualnej tolerancji terapii. W praktyce klinicznej wykorzystywane są m.in.:

• tetracykliny,

• makrolidy,

• retinoidy,

• leki wpływające na reakcję naczyń,

• wybrane leki immunomodulujące.

Wszystkie wymienione leki są dostępne wyłącznie na receptę, a decyzję o ich zastosowaniu, dawkowaniu i długości leczenia podejmuje lekarz.

Tetracykliny

Leki z grupy tetracyklin należą do częściej opisywanych terapii w postaci grudkowo-krostkowej. Ich działanie nie ogranicza się do efektu przeciwbakteryjnego – w badaniach wskazuje się również na wpływ przeciwzapalny oraz modulację odpowiedzi immunologicznej.

Do możliwych działań niepożądanych należą m.in.:

• nadwrażliwość na światło (w trakcie leczenia ważna jest ochrona przed słońcem),

• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,

• zwiększona podatność na zakażenia drożdżakowe.

Leki te nie są stosowane w ciąży ani u młodszych dzieci.

Doksycyklina

Doksycyklina pozostaje jedną z najczęściej analizowanych terapii systemowych w trądziku różowatym o charakterze grudkowo-krostkowym. W literaturze opisywano zarówno standardowe dawki przeciwbakteryjne, jak i niższe dawki przeciwzapalne. Część badań sugeruje, że schematy z mniejszymi dawkami mogą wiązać się z dobrą tolerancją leczenia przy mniejszym ryzyku działań niepożądanych.

Mechanizm działania obejmuje m.in.:

• wpływ na mediatory stanu zapalnego,

• modulację aktywności neutrofilów,

• oddziaływanie na metaloproteinazy.

Długość terapii i dawkowanie ustala indywidualnie lekarz – zależą one od obrazu klinicznego, współistniejących schorzeń i odpowiedzi na leczenie.

Tetracyklina i limecyklina

Tetracyklina oraz limecyklina bywają rozważane jako opcje alternatywne. Dane dotyczące ich zastosowania w rosacea są bardziej ograniczone niż w przypadku doksycykliny, jednak część opracowań uwzględnia ich wykorzystanie w wybranych sytuacjach klinicznych.

Makrolidy

U pacjentów, u których tetracykliny nie mogą być zastosowane lub są źle tolerowane, rozważane bywają antybiotyki z grupy makrolidów. W publikacjach dotyczących rosacea opisywano zastosowanie:

• azytromycyny,

• erytromycyny.

Izotretynoina

W bardziej zaawansowanych lub opornych przypadkach, szczególnie przy zmianach przerostowych, rozważana bywa izotretynoina. Jej działanie obejmuje m.in.:

• wpływ na aktywność gruczołów łojowych,

• modulację procesów zapalnych,

• oddziaływanie na keratynizację skóry.

Izotretynoina ma silne działanie teratogenne, dlatego u kobiet w wieku rozrodczym wymaga skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia i po jego zakończeniu. Ze względu na profil bezpieczeństwa terapia wymaga regularnej kontroli lekarskiej oraz indywidualnej kwalifikacji.

Hydroksychlorochina

Hydroksychlorochina to lek o działaniu immunomodulującym, stosowany przede wszystkim w chorobach autoimmunologicznych. W pojedynczych badaniach analizowano jej zastosowanie w trądziku różowatym, szczególnie w kontekście redukcji rumienia i zmian zapalnych. Dostępne dane są jednak ograniczone, dlatego może być rozważana jedynie w wybranych sytuacjach.

Beta-blokery

Doustne beta-blokery bywają opisywane jako możliwość wspomagająca kontrolę utrwalonego rumienia i napadowego zaczerwienienia (flushing). W literaturze analizowano przede wszystkim propranolol i karwedilol, jednak decyzja o ich zastosowaniu wymaga indywidualnej oceny pacjenta.

Metody wspomagające

U części pacjentów postępowanie może obejmować także procedury zabiegowe. W zależności od dominujących objawów wykorzystuje się m.in.:

• laseroterapię,

• światło IPL,

• techniki ablacyjne,

• procedury chirurgiczne przy zmianach przerostowych.

Metody te stosuje się przede wszystkim w przypadku utrwalonego rumienia, teleangiektazji lub zmian przerostowych, zwykle jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego.

Podsumowanie

Trądzik różowaty jest przewlekłą chorobą zapalną skóry o złożonym mechanizmie rozwoju i zróżnicowanym obrazie klinicznym. Postępowanie obejmuje codzienną pielęgnację i fotoprotekcję, leczenie miejscowe, terapię ogólną oraz metody wspomagające.

Dobór leczenia zależy od rodzaju objawów, nasilenia zmian oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Istotne znaczenie ma także monitorowanie nawrotów i długoterminowa kontrola choroby.

Piśmiennictwo

• Paiva-Santos A.C., Gonçalves T., Peixoto D. i wsp. Rosacea topical treatment and care: from traditional to new drug delivery systems. Mol Pharm. 2023;20:3804–3828. doi:10.1021/acs.molpharmaceut.3c00324.

• Wang D., Zhang J., Wang B. i wsp. Current trends and future insights on rosacea treatment: a bibliometric analysis. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2025;18:3397–3412. doi:10.2147/CCID.S568058.

• Kirkpatrick R.H., Nazzicone K., Biorac A. i wsp. Prevalence of ocular manifestations in cutaneous rosacea: systematic review and meta-analysis. Can J Ophthalmol. 2025;60(6):330–339. doi:10.1016/j.jcjo.2025.04.005.

• Mohamed-Noriega K., Loya-Garcia D., Vera-Duarte G.R. i wsp. Ocular rosacea: an updated review. Cornea. 2025;44(4):525–537. doi:10.1097/ICO.0000000000003785.