Nużeniec (Demodex) to mikroskopijny roztocz, który żyje w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych skóry twarzy u większości dorosłych. Zwykle nie daje żadnych objawów. Gdy jego liczba w skórze znacznie rośnie, może wywołać nużycę (demodekozę) – przewlekły stan zapalny skóry, najczęściej na policzkach, nosie, czole i brodzie.

Ten wpis dotyczy nużeńca na skórze twarzy. Nużeniec na rzęsach i brzegach powiek to temat okulistyczny – opisujemy go we wpisie Nużeniec oka (nużyca powiek) – objawy, przyczyny i leczenie na stronie Optima Medical.

Czym jest nużeniec

U człowieka żyją dwa gatunki nużeńca. Demodex folliculorum zasiedla ujścia mieszków włosowych, a mniejszy Demodex brevis – głębiej położone gruczoły łojowe. Roztocze mają ok. 0,1–0,4 mm długości i odżywiają się komórkami naskórka oraz łojem. Najwięcej jest ich tam, gdzie skóra wytwarza dużo łoju: w środkowej części twarzy, na brwiach i rzęsach, za uszami i na skórze głowy.

Nużeńca ma większość dorosłych, a jego liczba w skórze rośnie z wiekiem. Sama obecność roztocza nie oznacza choroby. O nużycy mówimy wtedy, gdy roztoczy jest dużo i towarzyszą temu objawy skórne.

Dlaczego nużeniec zaczyna szkodzić

Nużeniec przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą, zwykle już w dzieciństwie. To, czy wywoła objawy, zależy przede wszystkim od stanu skóry i układu odpornościowego. Namnażaniu roztoczy sprzyjają m.in.:

• osłabienie odporności – choroby przewlekłe i leki obniżające odporność,

• długotrwałe stosowanie kremów ze sterydami na skórę twarzy,

• cera tłusta i łojotok,

• trądzik różowaty i inne choroby zapalne skóry twarzy.

Kremów ze sterydami nie należy stosować na twarz bez zalecenia lekarza – mogą chwilowo wyciszyć zaczerwienienie, a w dłuższym czasie nasilić nużycę.

Jak wygląda nużeniec na twarzy – objawy

Nużyca skóry twarzy może dawać:

• zaczerwienienie policzków, nosa, brody lub czoła,

• drobne grudki i krostki, często małe i powierzchowne,

• szorstkość i łuszczenie się skóry, czasem z drobnymi czopami w ujściach mieszków,

• świąd, pieczenie i nadwrażliwość na kosmetyki,

• zmiany wokół ust, nosa i oczu, a także w okolicy brwi.

Objawy łatwo pomylić z trądzikiem różowatym, trądzikiem pospolitym, łojotokowym zapaleniem skóry albo alergią na kosmetyki. Zdjęcia z internetu nie wystarczą do rozpoznania – potrzebne jest badanie skóry.

Nużeniec a trądzik różowaty

Nużyca i grudkowo-krostkowa postać trądziku różowatego mają wiele wspólnych cech. U osób z trądzikiem różowatym nużeńca w skórze jest zwykle więcej niż u osób zdrowych, a roztocze uważa się za jeden z czynników podtrzymujących stan zapalny. Dlatego leki działające na nużeńca stosuje się także w leczeniu trądziku różowatego. Więcej o tej chorobie we wpisie Leczenie trądziku różowatego – terapia miejscowa i ogólna.

Jak dermatolog rozpoznaje nużycę

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie obrazu skóry i badań. Stosuje się m.in.:

• dermatoskopię – powiększony obraz skóry, w którym widać charakterystyczne „ogonki” roztoczy w ujściach mieszków włosowych,

• standaryzowaną biopsję powierzchni skóry – na skórę nakłada się szkiełko z kroplą kleju, a potem pod mikroskopem liczy roztocze na centymetrze kwadratowym; za podwyższoną uznaje się zwykle gęstość powyżej 5 roztoczy na cm²,

• ocenę pod mikroskopem zeskrobiny lub treści wyciśniętej z mieszków.

Dodatni wynik bez objawów nie jest wskazaniem do leczenia, bo nużeniec jest naturalnym mieszkańcem skóry.

Leczenie nużycy skóry twarzy

Leczenie dobiera dermatolog. Celem jest zmniejszenie liczby roztoczy i wyciszenie stanu zapalnego, a nie całkowite usunięcie nużeńca.

Najczęściej stosuje się leki miejscowe działające na roztocze, np. z iwermektyną, metronidazolem lub permetryną. W badaniu z randomizacją krem z iwermektyną szybciej i skuteczniej zmniejszał zmiany zapalne trądziku różowatego niż krem z metronidazolem. Przy rozległych lub opornych zmianach lekarz może rozważyć leczenie doustne.

Leki stosowane w leczeniu nużycy są wydawane na receptę. O wyborze leku, sposobie stosowania i czasie leczenia decyduje lekarz.

Poprawa przychodzi stopniowo, a leczenie trwa zwykle kilka tygodni. Nużyca ma skłonność do nawrotów, dlatego po zakończeniu terapii ważna jest odpowiednia pielęgnacja i kontrola u dermatologa.

Pielęgnacja skóry z nużeńcem

Pielęgnacja nie zastępuje leczenia, ale pomaga je podtrzymać i ograniczyć nawroty:

• delikatne oczyszczanie skóry rano i wieczorem, bez szorowania i peelingów mechanicznych,

• dokładny demakijaż przed snem,

• lekkie kosmetyki nawilżające, bez ciężkich, tłustych kremów i olejów,

• codzienna ochrona przeciwsłoneczna,

• własny ręcznik do twarzy, częsta zmiana poszewek na poduszki, pranie ręczników i pościeli w wysokiej temperaturze,

• nieskrobanie i niewyciskanie zmian.

Olejek z drzewa herbacianego bywa opisywany jako działający na nużeńca, ale nierozcieńczony może podrażniać i uczulać skórę. Przed sięgnięciem po domowe sposoby warto porozmawiać z dermatologiem.

Kiedy zgłosić się do dermatologa

• zaczerwienienie, grudki lub krostki na twarzy nie ustępują mimo pielęgnacji,

• skóra twarzy swędzi, piecze lub się łuszczy,

• podejrzewasz trądzik różowaty,

• zmiany wróciły po wcześniejszym leczeniu,

• objawy obejmują też brzegi powiek i rzęsy – wtedy potrzebna jest również ocena okulisty.

W Estetic Optima w Krakowie dermatolog oceni skórę, zdecyduje o dalszej diagnostyce i zaplanuje leczenie oraz pielęgnację. Szczegóły wizyty na stronie Konsultacja dermatologiczna.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy nużeniec na twarzy jest zaraźliwy?

Nużeniec przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą, ale ma go większość dorosłych. O tym, czy pojawią się objawy, decyduje głównie stan skóry i odporność. Wystarczy osobny ręcznik do twarzy i regularna zmiana pościeli.

Czy da się całkowicie pozbyć nużeńca?

Nie. Nużeniec jest naturalnym mieszkańcem skóry. Leczenie ma zmniejszyć liczbę roztoczy i wyciszyć objawy.

Jak długo leczy się nużeńca na twarzy?

Zwykle kilka tygodni, a poprawa przychodzi stopniowo. Czas leczenia ustala dermatolog na podstawie nasilenia zmian i odpowiedzi na terapię.

Czy na nużeńca pomaga antybiotyk?

Nużeniec jest roztoczem, a nie bakterią. Antybiotyki doustne lekarz stosuje czasem przy nasilonym stanie zapalnym, np. w trądziku różowatym, głównie ze względu na ich działanie przeciwzapalne. To leki na receptę – o ich użyciu decyduje lekarz.

Czy nużeniec może być na skórze głowy?

Tak. Nużeniec zasiedla miejsca bogate w gruczoły łojowe, w tym skórę głowy. Może wtedy powodować świąd i łuszczenie. Zmiany ocenia dermatolog.

Czym różni się nużyca twarzy od nużycy powiek?

To ten sam roztocz, ale inna lokalizacja i inny specjalista. Nużyca powiek daje swędzenie i zaczerwienienie brzegów powiek oraz łupież u nasady rzęs – leczy ją okulista. Więcej we wpisie Nużeniec oka (nużyca powiek) – objawy, przyczyny i leczenie.

Piśmiennictwo

• Rather P.A., Hassan I. Human demodex mite: the versatile mite of dermatological importance. Indian J Dermatol. 2014;59(1):60–66. doi:10.4103/0019-5154.123498

• Chen W., Plewig G. Human demodicosis: revisit and a proposed classification. Br J Dermatol. 2014;170(6):1219–1225. doi:10.1111/bjd.12850

• Paichitrojjana A. Demodex: the worst enemies are the ones that used to be friends. Dermatol Reports. 2022;14(3):9339. doi:10.4081/dr.2022.9339

• Taieb A., Ortonne J.P., Ruzicka T. i wsp. Superiority of ivermectin 1% cream over metronidazole 0·75% cream in treating inflammatory lesions of rosacea: a randomized, investigator-blinded trial. Br J Dermatol. 2015;172(4):1103–1110. doi:10.1111/bjd.13408

• Schaller M. i wsp. Recommendations for rosacea diagnosis, classification and management: update from the global ROSacea COnsensus 2019 panel. Br J Dermatol. 2020;182(5):1269–1276. doi:10.1111/bjd.18420