Zaktualizowano: 4 dni temu
Włókniaki to łagodne zmiany skórne, które mogą pojawiać się w różnych miejscach na ciele – w tym także na powiekach i w okolicach oczu. Chociaż z medycznego punktu widzenia nie stanowią zagrożenia dla zdrowia, ich obecność bywa poważnym problemem estetycznym dla wielu pacjentów.
Jak powstają włókniaki? Czym dokładnie są? Jak skutecznie je usuwać?
Zmiany skórne w okolicy powiek
Powieki to szczególnie delikatny obszar twarzy, który jest narażony na powstawanie różnych zmian skórnych. Do najczęściej występujących należą m.in.:
gradówka – zwykle niebolesna, wypukła zmiana powstająca wskutek zablokowania ujść gruczołów łojowych,
kaszak – torbiel naskórkowa o jasnej barwie, będąca efektem zastoju wydzieliny w gruczołach łojowych,
tłuszczaki – żółtawe zmiany wynikające z odkładania się złogów tłuszczowych w obrębie powiek,
kępki żółte – zmiany o barwie żółtej, pomarańczowej lub nawet brązowej, powstające w wyniku odkładania cholesterolu,
brodawki – potocznie nazywane kurzajkami, będące efektem zakażenia wirusem HPV,
włókniaki – cieliste zmiany skórne, które powstają w wyniku zwłóknienia skóry.
O innych zmianach na powiekach, m.in. brodawkach i guzkach, piszemy w artykule „Guzki, brodawki i inne zmiany powiek – objawy, przyczyny i usuwanie brodawek”.
Czym są włókniaki?
Włókniaki mogą występować w dwóch formach:
twarde (łac. fibroma durum),
miękkie (łac. fibroma molle).
Są to zmiany skórne zaliczane do łagodnych nowotworów. Teoretycznie mogą z czasem zezłośliwieć, jednak w praktyce zdarza się to niezwykle rzadko. Mimo to ważne jest regularne obserwowanie zmian skórnych oraz wykonywanie okresowych badań dermatologicznych.
Włókniaki twarde
Występują w postaci twardych grudek podskórnych, które są wyczuwalne przy dotyku. Zwykle są niewielkie – ich średnica rzadko przekracza 1 cm. Charakteryzują się zwiększoną liczbą fibrocytów w skórze właściwej. Włókniaki mogą również zawierać makrofagi i inne komórki zapalne. W trakcie wzrostu mogą towarzyszyć im:
rozrost mieszków włosowych,
pogrubienie naskórka,
zwiększona liczba melanocytów.
Zmiany te pojawiają się zazwyczaj pojedynczo, choć w niektórych przypadkach może wystąpić ich większy rozsiew. Włókniaki mogą dotyczyć osób w każdym wieku i niezależnie od płci, jednak szczególnie często występują u kobiet w wieku 20–40 lat.
Włókniaki miękkie
To zmiany w kolorze skóry, które przybierają formę miękkiego guzka. Są ukrwione, lecz pozbawione unerwienia. Ich struktura oparta jest na luźnej tkance łącznej włóknistej, a ich wygląd może przyjmować różne formy:
niewielka grudka o nieregularnym kształcie (skóra wokół może być pomarszczona),
nitkowata zmiana przypominająca ziarenko piasku na cienkim fragmencie skóry (do 5 mm),
duża, miękka zmiana zawieszona na skórze, przypominająca mały woreczek.
Ryzyko pojawienia się włókniaków rośnie z wiekiem – szacuje się, że około 25% populacji zmaga się z tym problemem. W przypadku powiek dominują włókniaki miękkie, zwykle o niewielkich rozmiarach (do kilku milimetrów). W innych partiach ciała zmiany te mogą osiągać znacznie większe rozmiary.
Przyczyny powstawania włókniaków
Mimo ogromnego postępu medycyny oraz metod diagnostycznych dokładne przyczyny powstawania włókniaków nie zostały dotąd poznane. Niewątpliwie mogą one być różne – zarówno aspekt genetyczny, jak i styl życia oraz uwarunkowania organizmu mogą przekładać się na predyspozycję do powstawania zmian. Najczęściej włókniaki obserwuje się u osób:
z nadwagą lub otyłością,
po 40. roku życia,
chorujących na cukrzycę,
zakażonych wirusem HIV,
z zaburzeniami hormonalnymi,
z zaburzeniami układu immunologicznego.
Zmiany pojawiają się często u kobiet w ciąży, co może mieć związek ze zmianami w gospodarce hormonalnej. Poza tym czynnikami mogącymi wpływać na pojawianie się włókniaków są:
niewłaściwa dieta,
brak odpowiedniej higieny i pielęgnacji skóry,
częste stany zapalne skóry oraz infekcje,
zbyt duże nagrzewanie, a także ochładzanie danego obszaru skóry,
niezabezpieczanie skóry przed promieniowaniem UV,
nadmierna potliwość.
Czy włókniaki przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu?
Jak zgłaszają pacjenci, zmiany włókniakowe stanowią głównie problem wizualny. Nieestetyczne zmiany w okolicy powiek zaburzają proporcje oka, a także mogą utrudniać pełne otwieranie oczu. Zdarza się, że duże włókniaki ulokowane w okolicy powieki zawężają pole widzenia oraz podrażniają gałkę oczną.
Włókniaki mogą przeszkadzać również na niektórych etapach pielęgnacji – utrudniają przyleganie płatków pod oczy oraz skuteczny masaż okolicy oczu. Duże zmiany na powiekach przeszkadzają także podczas wykonywania makijażu.
Czy włókniaki są zagrożeniem dla zdrowia?
Mimo że włókniaki należą do zmian nowotworowych, ich charakter jest łagodny. Występują najczęściej pojedynczo, niekiedy zdarzają się rozrosty zmian, jednak nie należy obawiać się przerzutów na inne partie ciała.
W przypadku zaobserwowania nieprawidłowości, takich jak zbyt szybki wzrost zmiany czy rozsianie zmian w obrębie powieki, należy skonsultować się z lekarzem w celu diagnozy oraz usunięcia zmian, ponieważ takie nieprawidłowości mogą wiązać się z ryzykiem zezłośliwienia.
Jakie zmiany należy skonsultować z lekarzem?
Włókniaki są zmianami raczej niegroźnymi, niewymagającymi szybkiego usunięcia. Zazwyczaj zabiegowi usunięcia poddają się pacjenci, dla których włókniaki stanowią problem natury estetycznej. Warto jednak pamiętać, że zmiany skórne bywają do siebie podobne. Zmiany z pozoru przypominające włókniaki mogą okazać się zmianami innego rodzaju, w tym złośliwymi, których usunięcie może zalecić specjalista.
Nagłe pojawienie się zmiany należy skonsultować z lekarzem dermatologiem. Już po wstępnym obejrzeniu zmiany dermatolog jest w stanie ocenić jej charakter i typ. W razie wątpliwości może zlecić badanie histopatologiczne. O tym, jak lekarz ocenia zmiany skórne w powiększeniu, piszemy w artykule „Dermatoskopia i wideodermatoskopia – diagnostyka znamion barwnikowych”.
Metody usuwania włókniaków z powiek
Włókniaki są zmianami stałymi, a więc nie ustępują samoistnie jak inne zmiany skórne. Aby się ich pozbyć, należy je usunąć jedną z przedstawionych metod. Do najczęściej stosowanych należą:
Elektrokoagulacja
Elektrokoagulacja to jedna z najczęściej stosowanych obecnie metod usuwania włókniaków powiek. Za pomocą urządzenia wyposażonego w elektrodę emitującą prąd elektryczny zmiana poddawana jest elektrokoagulacji. W wyniku zabiegu aktywne komórki znajdujące się wewnątrz włókniaka obumierają. Zmiana zamienia się w strupek, który po czasie samoistnie odpada.
Laseroterapia
Laseroterapia polega na oddziaływaniu na zmianę za pomocą wiązki lasera. Wiązka lasera pozwala na szybkie i skuteczne usunięcie zmiany w całości, bez nadmiernego uszkodzenia naskórka.
Krioterapia
Krioterapia, inaczej wymrażanie, polega na wymrażaniu zmiany na powiece ciekłym azotem. W wyniku bardzo niskiej temperatury zmiana zostaje uszkodzona, a w jej miejscu pojawia się pęcherzyk. Krioterapię w przypadku włókniaków należy kilkukrotnie powtórzyć.
Wycięcie chirurgiczne
Wycięcie chirurgiczne to metoda, z której obecnie korzysta niewielu specjalistów. Polega na wycięciu zmiany wraz z marginesem skóry właściwej. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu, a rana na skutek przerwania ciągłości skóry musi zostać zabezpieczona szwami. Metoda ta traci na popularności, gdyż wymaga dłuższego okresu gojenia, a także może pozostawiać blizny, które wyglądają nieestetycznie w okolicy powiek.
Ile trwa zabieg usunięcia włókniaków?
W zależności od metody zabieg może trwać od kilkunastu do około 30 minut. Czas trwania zabiegu zależy również od liczby zmian oraz ich wielkości – precyzyjnie może go określić jedynie lekarz po wcześniejszych oględzinach.
Wskazania do zabiegu
Jeżeli nie istnieje podejrzenie zezłośliwienia zmiany, to z medycznego punktu widzenia jej usunięcie nie jest konieczne. Usunięcie zmiany wykonywane jest najczęściej ze względu na odczucia pacjenta, takie jak:
nieestetyczny wygląd zmiany,
utrudnienie widzenia,
zawężenie pola widzenia,
dyskomfort podczas mrugania.
Przeciwwskazania do zabiegu
W zależności od wybranej metody usunięcia przeciwwskazania do zabiegu mogą być różne. W przypadku laseroterapii, krioterapii oraz elektrokoagulacji przeciwwskazaniami mogą być: stany zapalne skóry, ciąża lub karmienie piersią, a także problemy okulistyczne. U osób z wszczepionym rozrusznikiem serca nie zaleca się stosowania elektrokoagulacji ze względu na emisję prądu. Najczęściej wymienianymi przeciwwskazaniami są jednak te związane z zabiegiem chirurgicznym. Należą do nich:
skłonność do bliznowacenia,
zaburzenia krzepliwości krwi,
infekcje skórne,
ciąża oraz okres laktacji,
cukrzyca i inne choroby układu immunologicznego.
